رضا قليخان هدايت

1908

مجمع الفصحاء ( فارسي )

گفته‌اند كه اصبع ابهام او شكستگى يافته چون كل و كله به معنى اعرج و اشل آمده به اين لقب ملقّب شده صاحب آتشكده او را بلخى نوشته امّا وى خود را در اشعار دامغانى خوانده و صاحب تذكرهء هفت اقليم هم بر اين رفته در خدمت سلاطين غزنوى معتبر بوده است و غالبا مدّاحى سلطان مسعود بن محمود را نموده آنچه از تواريخ و كتب فقير تحقيق نموده اينست كه حكيم در به دو شباب بعد از تكميل علوم و آداب به خدمت امير منوچهر فلك المعالى پسر شمس المعالى امير قابوس بن وشمگير والى جرجان رسيده و مدّاحى وى را گزيده سبب اين تخلّص همين شده در سنه سيصد و هشتاد و شش كه امير قابوس از دنيا برفته امير منوچهر استقلال يافته با سلطان محمود معاصر بود و طريق موافقت با وى مىپيمود اگرچه قادر باللّه عبّاسى خليفهء بغداد امير منوچهر را لقب و ايالت جرجان و غيره داد ولى به‌واسطهء قوّت و قدرت محمود منوچهر سالى پنجاه هزار دينار به سلطان غزنوى خدمت مىنمود بالاخره سلطان دختر خود را به منوچهر داد و ابواب التفات بر چهر او گشاد چون در سنهء احدى عشر و اربعمائهء منوچهر چهره در نقاب فنا نهفت و منوچهرى ترك وى بگفت قصيده‌يى در مدح استاد عنصرى بر قافيهء نون موزون نموده به خدمت او رسيد و پس از آن ايّام به خدمت محمّد بن محمود مشغول بوده گويند در مجلس او منصب ترخانى داشته يعنى در هروقت بىرخصت سر زده توانستى رفتن و او را منعى نبودى مير محمد تقى كاشى صاحب تذكرهء خلاصة الافكار نگاشته كه حكيم منوچهرى شاگردى ابو الفرج سنجرى نموده و از اقران عنصرى و عسجدى بوده امّا در مجلس عنصرى بر همهء فضلا و شعرا حتّى فرّخى و فردوسى و غير هم غير از عنصرى ملك‌الشعرا در جلوس تقدّم مىفرموده و روش طريقت از امام الحرمين ابو المعالى عبد الملك بن محمّد جوينى و ديگران اكتساب نموده محمد عوفى صاحب تذكرهء لبّ الالباب نوشته كه منوچهرى حكيمى بزرگ اندك عمر بسيار فضل با حفظى قوى و ذكايى تمام بوده و در ايّام كودكى به هرگونه شعرى مشكله كه وى را امتحان كردندى فىالبديهه با حسن وجهى از عهده برآمدى . القصّه ، فقير در شيراز و طهران زياده تفحّص حال و مقال اين حكيم شيرين مقال كردم و از وى چند مجموعه فراهم آوردم و تخمينا به قدر سه‌هزار بيت ازو نگاشتم و ديباچهء مختصر در مقدّمه تحقيق نمودم كه اكنون زياده بر آن ديوان وى مشهود و موجود نيست ولى شنيدم كه گفته‌اند سى هزار بيت ديوان داشته العلم عند اللّه تعالى از آنچه ديده‌ام و در سلك ترتيب كشيده‌ام انتخابى مىنگارم و